Noot van realyyz:
Chinees is een van de meest gesproken talen ter wereld — je zou verwachten dat ze een overvloed aan uitstekende schrijvers en publieke commentatoren voortbrengt. De werkelijkheid ziet er echter anders uit: voor lezers buiten de Chinestalige wereld zijn deze mensen bijna onzichtbaar; zelfs binnen het Chinese internet zijn er maar weinig onafhankelijke schrijvers die de gewone lezer bereiken. Buitenlandse platforms zijn direct onbereikbaar, het inhoudsecosysteem achter de muur is grotendeels zelfredzaam, en omdat de meeste mensen beperkt Engels spreken en weinig interesse tonen in publieke aangelegenheden, kom je Chinese bloggers noch in de Chinestalige noch in de Engelstalige sfeer tegen.
Program-Think is een van de zeldzame uitzonderingen — de invloedrijkste verlichtingsblogger in de wereld van vereenvoudigd Chinees. Dat “meest invloedrijke” is geen overdrijving: onder 1,4 miljard mensen is er geen tweede die hetzelfde heeft gedaan. Hij vertelde zijn lezers zelden wat ze moesten geloven; in plaats daarvan liet hij zien hoe je oordeelt, hoe je twijfelt, hoe je logische drogredenen en cognitieve vertekeningen herkent. Voor Chinestalige lezers die geïnteresseerd zijn in publieke aangelegenheden en toegang hebben tot Amerikaanse platforms, is dit blog onmisbaar en door niets te vervangen: vóór hem bestond er niets vergelijkbaars, en na zijn stilleggen (deze grote schurk werd gearresteerd) staat zijn plek tot op de dag van vandaag leeg. Veel mensen beschrijven hoe dit blog hun manier van de wereld zien eerst verbrijzelde en daarna opnieuw vormgaf. Dit artikel is een van de meest representatieve: het bespreekt geen concreet politiek evenement, maar legt aan de hand van een psychologisch kader uit waarom ons brein van nature de neiging heeft om nadenken te vermijden en in de comfortzone te blijven — en waarom onafhankelijk denken een vaardigheid is die langdurige training en cognitieve kosten vereist.
Het lot van dit artikel vormt precies een illustratie van zijn eigen these. Sommige patriottische Chinese internetgebruikers hebben het misschien niet eens uitgelezen en kunnen ook niet concreet aangeven waar het fout gaat — maar ze zijn er zeker van: dit artikel deugt niet, je mag het niet lezen, en het liefst zou niemand het lezen. Natuurlijk kun je het oneens zijn met een artikel; maar wie het afwijst nog vóór hij het heeft begrepen, verwerpt misschien niet het artikel zelf, maar het ongemak dat “onafhankelijk denken” met zich meebrengt.
Dit is geen fenomeen dat beperkt is tot een bepaalde plek — het is de fabrieksinstelling van het menselijk brein, en de politieke polarisatie in westerse samenlevingen is een verder bewijs: de meeste mensen kiezen eerst hun team en zoeken daarna de redenen. In het pandemische Amerika werd het al dan niet dragen van een mondkapje — eigenlijk een kwestie van volksgezondheid — een symbool van politieke loyaliteit. Vragen “wie zegt dit?” in plaats van “klopt dit?” en oordelen dat “de blogger een twijfelachtig standpunt heeft, dus het artikel moet helemaal fout zijn” — dat is hetzelfde mentale snelwegje. Dit artikel is dus voor iedereen geschreven.
Tot slot: ik hou van mijn land. Dit herdrukken betekent niet dat ik elk standpunt in het artikel deel. Welke ik niet deel en waarom — je mag het na het lezen gerust raden.
Samenvatting
De meeste mensen kennen het belang van “onafhankelijk denken”, maar slagen er de meeste tijd niet in — dat is geen gebrek aan wilskracht, maar heeft diepere psychologische oorzaken.
Het centrale kader van het artikel is de dubbele-procestheorie “Systeem 1 vs Systeem 2”: Systeem 1 werkt onbewust, snel en op basis van vaste patronen — het is onze psychologische comfortzone; Systeem 2 is bewust, langzaam en extreem energie-intensief — het is de enige weg naar echt onafhankelijk denken. Precies daarom neigt het brein er van nature naar Systeem 2 te omzeilen — luiheid, het kortsluitingsprincipe en de verslavende aard van de comfortzone vormen samen de weerstand tegen onafhankelijk denken.
Het artikel legt ook het mijnenveld van “cognitieve vertekeningen” van Systeem 1 bloot: wat je ziet is alles wat er is, overgeneralisatie, ankereffect, verliesaversie… Eenmaal vastgelegd in Systeem 1 ontsnappen zelfs vakmensen aan deze vertekeningen nauwelijks.
Tot slot worden drie wegen voorgesteld om het denkvermogen te verbeteren: Systeem 2 continu trainen door lezen en interdisciplinair leren; boeken kiezen boven passieve media (luisterboeken, video’s, gefragmenteerde informatie) om actieve cognitie te behouden; interesse en het Flow-mechanisme benutten om Dopamine de cognitieve last te laten verwerken, waardoor een positieve feedbacklus ontstaat.
Herdrukt van: Program-Thinks blog · Samengesteld en herdrukt door realyyz
Blogposts over “psychologie” schreef ik vorig jaar (2018) maar weinig. Na een herinnering van een attente lezer in de reacties, publiceer ik er vandaag een.
In de tien jaar dat dit blog bestaat, heb ik veel psychologiegerelateerde posts geschreven, waarin ik meermaals het belang van [onafhankelijk denken] heb benadrukt. Ik heb er in het bijzonder op gewezen: “Onafhankelijkheid” is de voorwaarde voor “vrijheid” — zonder “onafhankelijk denken” bestaat er geen “vrijheid van gedachte”.
Hoewel veel mensen weten dat ze “onafhankelijk moeten denken”, [lukt] het de meesten in de meeste gevallen [niet]. Dus vandaag praten we over precies dit onderwerp.
★Hoe dit artikel zich onderscheidt van “succes-/motivatie-/positief denken”-teksten
◇[Echte] psychologie VS [pseudo]psychologie
Internet staat vol [onbetrouwbare] psychologiegerelateerde artikelen. Daarin zijn teksten van het type “succesboekjes/motivatie/positief denken” veruit het talrijkst. Over “succesboekjes” heb ik jaren geleden al een post geschreven: «Kritiek op succesboekjes — een beknopte uiteenzetting van hun schade en drogredenen». Daarin wees ik op de fouten van de “[pseudo]psychologie”.
Hoe herken je “[pseudo]psychologie”? In mijn cloudstorage heb ik een redelijk toegankelijk psychologieboek gedeeld: «Wetenschap of pseudo-wetenschap?». Dit boek heeft ook een andere Chinese vertaling met de titel “Een andere psychologie — Hoe kijk je correct naar psychologie”. Als je het verschil tussen “[echte] psychologie” en “[pseudo]psychologie” wilt begrijpen, is dit een uitstekend inleidend werk.
De auteur van dit boek, “Keith Stanovich”, behoort tot de [topaanbieders] van de psychologie (hij komt later in dit artikel nog eens aan bod).
◇De psychologische werken geciteerd in dit artikel — allemaal van [professionele] psychologen
Verreweg het grootste deel van wat in dit artikel wordt besproken, is [geen] persoonlijke mening van mij, maar is afkomstig van onderzoeksresultaten van professionele psychologen, onderbouwd door bijbehorende psychologische experimenten.
Om dit artikel [betrouwbaar] te maken, zijn alle hier genoemde psychologische werken geschreven door [professionele] psychologen.
Een van die werken wordt meerdere keren geciteerd — dat is «Thinking, Fast and Slow» (Thinking, Fast and Slow). Laat me dat boek even kort voorstellen.

De auteur van dit boek, Daniel Kahneman, is een [wereldklasse] psycholoog en tevens winnaar van de [Nobelprijs voor Economie] in 2002. Sommige lezers zullen zich misschien afvragen waarom een psycholoog de “Economieprijs” heeft gewonnen. Dat is omdat zijn bijdragen op het gebied van de psychologie een diepgaande invloed hebben gehad op de gedragseconomie.
Bovendien: hoewel de auteur een “academicus” is, is de inhoud van het boek toch heel toegankelijk. Met andere woorden, je [hoeft] geen uitgebreide specialistische theoretische kennis te hebben om het boek van begin tot eind te lezen.
◇E-boek downloaden
Naast Thinking, Fast and Slow worden in de volgende secties nog veel andere werken vermeld (zowel “psychologische” als “niet-psychologische”), waarvan de meeste zijn gedeeld in mijn cloudstorage.
Als je de digitale versies wilt downloaden, klik dan op de volgende link om de [e-boeklijst] te openen:
https://github.com/programthink/books
★De twee systemen van het brein (twee werkingsmodi)
Het eerste waarover ik wil praten zijn “de twee werkingsmodi van het brein” — dit is ook het doorgaande thema van Thinking, Fast and Slow.
◇“Gezichtsherkenning” VS “Rekenen”
Aan het begin van Thinking, Fast and Slow (Hoofdstuk 1) luidt de titel: Een boos gezicht en een vermenigvuldigingssom. Deze twee voorbeelden zijn heel treffend — ik gebruik ze direct.
Voorbeeld 1: Laat iemand een [foto van een menselijk gezicht] zien, en de overgrote meerderheid kan binnen een seconde de gezichtsuitdrukking beoordelen; evenzo kan iemand binnen een seconde herkennen of dat gezicht van een bekende is.
Voorbeeld 2: Geef iemand een willekeurige [tweedelige vermenigvuldiging], en tenzij de persoon een speciale training heeft gehad of een rekeningenie is, kan de overgrote meerderheid [niet] binnen een of twee seconden het antwoord geven.
Van deze twee scenario’s is het eerste duidelijk moeilijker en het tweede makkelijker. Als (voormalig) programmeur kan ik je verantwoordelijk vertellen dat als je programma’s zou moeten schrijven om deze twee problemen op te lossen, het programma voor het eerste probleem vele malen complexer zou zijn dan dat voor het tweede (meerdere grootteorden). Zelfs als je computerprogrammering buiten beschouwing laat en de twee problemen alleen vanuit het perspectief van de [informatietheorie] analyseert, is de hoeveelheid informatie die “gezichtsherkenning” moet verwerken veel groter dan die van “tweedelige vermenigvuldiging”.
Dit roept een vraag op: waarom kan ons brein een relatief complex probleem als “gezichtsherkenning” moeiteloos en snel oplossen, terwijl het bij het relatief eenvoudige probleem “tweedelige vermenigvuldiging” traag en moeizaam te werk gaat?
◇“Systeem 1” en “Systeem 2” van het brein
Deze vraag is eigenlijk niet zo eenvoudig te beantwoorden. Dankzij de snelle ontwikkeling van de psychologie en de neurowetenschappen in de afgelopen decennia beginnen we het geheim ervan te begrijpen. De sleutel ligt hierin: het brein heeft twee [fundamenteel verschillende] verwerkingsmechanismen. Psychologen noemen ze “Systeem 1” en “Systeem 2”.
“Systeem 1” lost problemen zeer snel op, maar kan slechts [weinig typen] problemen verwerken; problemen die “Systeem 1” niet kan oplossen, worden doorgegeven aan “Systeem 2”. “Systeem 2” kan problemen verwerken in een [veel breder] domein, maar zijn werking is vergeleken met “Systeem 1” zeer [traag] en zeer [moeizaam].
“Systeem 1” kan “gezichtsherkenning” verwerken, maar [kan] de “complexe rekensommen” [niet] oplossen.
Terzijde: de psycholoog Keith Stanovich was de eerste die de termen “Systeem 1/Systeem 2” voorstelde. Hij is ook de auteur van het boek «Wetenschap of pseudo-wetenschap?» dat aan het begin van dit artikel werd vermeld.
◇Wetenschappelijke experimentele grondslagen van de “twee systemen”
De twee werkingsmodi van het brein zijn [niet] slechts theoretische hypothesen. Op het gebied van de psychologie en de neurowetenschappen is al aanzienlijk experimenteel bewijs verzameld dat aantoont dat het brein twee fundamenteel verschillende werkingsmechanismen heeft.
De psycholoog Eckhard Hess wees erop dat [pupillen] kunnen onthullen in welke werkingsmodus het brein zich bevindt (noot: Hoofdstuk 2 van Thinking, Fast and Slow behandelt dit onderwerp uitgebreid).
Naast het observeren van pupillen kunnen andere fysieke methoden worden gebruikt (bijv. functionele magnetische resonantiebeeldvorming/fMRI) om de actieve gebieden van het brein te observeren, en te zien dat onder verschillende werkingsmodi verschillende gebieden van de hersenschors actief worden.
★De [taakverdeling] tussen de twee systemen
◇Wat kan “Systeem 1”?
Zoals eerder vermeld, kan “Systeem 1” slechts [weinig typen] problemen verwerken. Op welke gebieden blinkt het uit? Hieronder een eenvoudige lijst (slechts ter illustratie, niet uitputtend):
Gezichtsherkenning, uitdrukkingsherkenning; Bij het zien van bepaalde dieren (bijv. slangen, spinnen, duizendpoten) angst of afkeer voelen; Bij het horen van een (vertrouwd) muziekstuk onmiddellijk de naam herinneren; Wanneer je (bedreven) fietst of rijdt en er plotseling een obstakel verschijnt, onmiddellijk reageren; (Voor mensen die kunnen lezen) Bij het zien van een woord onmiddellijk de uitspraak oproepen; (Voor ervaren go-spelers) Bij het zien van een bepaalde steenconfiguratie onmiddellijk herkennen dat het “die-en-die joseki” is; …
◇Wat kan “Systeem 1” niet? (moet worden doorgegeven aan “Systeem 2”)
De gebieden waar “Systeem 1” in uitblinkt zijn [relatief weinig]; de meeste problemen in andere gebieden moeten worden opgelost door “Systeem 2” (slechts ter illustratie, niet uitputtend):
Complexe rekensommen; Logisch redeneren; Gamen (vooral onbekende spellen); Bij een sollicitatiegesprek de vragen van de interviewer beantwoorden (vooral bij een veeleisende interviewer); Wetenschappelijke artikelen begrijpen (vooral de diepgaande en moeilijke); Creatieve activiteiten (inclusief: schrijven, componeren, schilderen, programmeren…); …
★De [verschillen] tussen de twee systemen
Laten we eerst de [verschillen] (verschijningsvormen) van deze twee systemen bespreken; dan verkennen we de werkingsmechanismen (het wezen) van deze twee systemen.
◇Onbewust VS bewust
De gebieden waar “Systeem 1” in uitblinkt zijn normaal gesproken [onbewuste] activiteiten; de gebieden waar “Systeem 1” [niet] in uitblinkt (die alleen door “Systeem 2” kunnen worden voltooid) zijn normaal gesproken [bewuste] activiteiten, die gedurende een bepaalde tijd [geconcentreerde aandacht] vereisen.
◇Energiezuinig VS energie-intensief
Om een taak te voltooien, moet “Systeem 2” [geconcentreerde aandacht] handhaven. Hoe moeilijker de taak, hoe groter de concentratiegraat. Om hoge concentratie te handhaven, moet [zelfbeheersing] worden ingezet. Om zelfbeheersing gedurende langere tijd te handhaven, moet [energie] worden verbruikt.
Noot: de [energie] die hier wordt bedoeld is die in de fysische zin van het woord; fysiologisch vertaalt dit zich naar het [bloedsuikerspiegel] (het glucosegehalte in het bloed).
De correlatie tussen “aandacht/zelfbeheersing” en “energieverbruik” is bewezen door veel [professionele] psychologische boeken en experimenten. Naast Thinking, Fast and Slow heeft de psycholoog Roy Baumeister speciaal een boek geschreven met de titel Willpower (in het Nederlands vertaald als Wilskracht), dat dit onderwerp uitgebreid bespreekt.
Gezien de omvang van dit artikel geef ik slechts een beknopte beschrijving van enkele psychologische experimenten:
Experiment 1
Twee groepen deelnemers: een groep voerde een lichte mentale taak uit, de andere een complexe mentale taak. Na de taak mochten ze vrij kiezen uit gratis snacks. De groep met de [complexe taak] koos in een [hoger percentage] voor “zoete snacks”, en hun bloedsuikerspiegel was ook [lager] dan die van de andere groep.
Experiment 2
Twee groepen deelnemers: een groep was nuchter, de andere in normale toestand. Beiden voerden [dezelfde] complexe mentale taak uit. De gemiddelde score van de nuchtere groep was significant [lager] dan die van de normale groep.
Experiment 3
Twee groepen deelnemers: een groep was nuchter, de andere in normale toestand. Beiden voerden een [onmogelijk te voltooien] taak uit, en men mat hoe lang ze volhielden voordat ze opgaven. De gemiddelde duur van de nuchtere groep was significant [korter] dan die van de normale groep.
Bovenstaande experimenten tonen aan:
- Systeem 2 bij complexe taken beïnvloedt (verlaagt) de bloedsuikerspiegel significant
- De bloedsuikerspiegel beïnvloedt de efficiëntie en het vermogen van Systeem 2 bij complexe taken significant
- De bloedsuikerspiegel beïnvloedt “zelfbeheersing/wilskracht” significant
◇Verdere bespreking van “zelfbeheersing/wilskracht” — een [kostbare hulpbron]
Een daling van de bloedsuikerspiegel verlaagt de “zelfbeheersing/wilskracht”. Maar wanneer je “zelfbeheersing/wilskracht” volledig uitgeput is, zal zelfs als je onmiddellijk de bloedsuikerspiegel herstelt (door te eten), de “zelfbeheersing/wilskracht” [niet] onmiddellijk naar zijn maximale waarde terugkeren (het herstel is een relatief langzaam proces).
Bovendien zijn er naast de bloedsuikerspiegel veel andere factoren die je “zelfbeheersing/wilskracht” beïnvloeden. Wanneer je bijvoorbeeld in een heel slechte stemming bent als je een complexe taak aanpakt, geef je makkelijker op; ook “slaaptekort” of “dronkenschap” verlagen de “zelfbeheersing/wilskracht”.
Uit het bovenstaande blijkt dat “zelfbeheersing/wilskracht” een [kostbare hulpbron] is. Dit is heel belangrijk — onthoud dit goed! (Het wordt later nog eens vermeld.)
◇Snel opstarten VS langzaam opstarten
“Systeem 1” start zeer snel op. Bij een [plotseling verschijnend] obstakel reageert “Systeem 1” binnen een seconde (of zelfs in tienden van een seconde).
Vergeleken met “Systeem 1” start “Systeem 2” zeer langzaam op. Je hoort vaak de uitdrukking [in de flow komen], die “Systeem 2” heel treffend beschrijft.
Bovendien hangt de tijd die “Systeem 2” nodig heeft om [in de flow te komen] ook af van de complexiteit van de te verwerken taak. Als “Systeem 2” slechts een [eenvoudige] taak verwerkt, is de opstarttijd [kort]; omgekeerd is de opstarttijd voor zeer complexe taken [lang]. Je kunt het je zo voorstellen: om complexe taken te verwerken, moet “Systeem 2” een soort [volledige capaciteit]-toestand bereiken.
◇Multitasking VS enkeltaak
“Systeem 1” is een typisch [multitasking]-systeem
Voor iemand die bedreven fietst, kan het brein onmiddellijk de naam van een liedje oproepen wanneer hij onderweg plotseling een bekende muziek hoort. Tegelijkertijd kan hij het evenwicht op de fiets blijven bewaren. Met andere woorden, “Systeem 1” kan deze twee taken [gelijktijdig verwerken], en bij multitasking [storen] de taken van “Systeem 1” elkaar [niet].
“Systeem 2” is een typisch [enkeltaak]-systeem
Ter vergelijking: “Systeem 2” kan op een bepaald moment slechts [één enkele] taak verwerken. Als je “Systeem 2” tegelijkertijd twee complexe taken geeft, mislukt er minstens één (gewoonlijk beide). Dit is ook experimenteel bevestigd.
Ik vermoed dat sommige lezers zullen tegenwerpen: circusartiesten kunnen meerdere complexe taken tegelijkertijd uitvoeren. Een korte uitleg: door langdurige training hebben artiesten complexe taken omgezet in vaste patronen van “Systeem 1”. Hoewel het er dus op lijkt dat artiesten meerdere complexe taken tegelijkertijd uitvoeren, neemt in werkelijkheid maximaal één taak (of zelfs geen enkele) “Systeem 2” in beslag.
◇Ontspannen VS gespannen
Het functioneren van “Systeem 2” vereist een hoge mate van geconcentreerde aandacht — je moet “zelfbeheersing/wilskracht” inzetten om dit te bereiken — en tijdens dit proces wordt de “zelfbeheersing/wilskracht” voortdurend verbruikt. Experimenten van psycholoog Roy Baumeister tonen aan dat dit proces als zeer onaangenaam (vermoeiend) wordt ervaren. Thinking, Fast and Slow noemt dit [cognitieve belasting].
Ter vergelijking: de activiteit van “Systeem 1” is [onbewust] — het vereist geen geconcentreerde aandacht en genereert daarom [geen] “cognitieve belasting”.
Op basis van deze verschillen kunnen de twee systemen respectievelijk “ontspannen” en “gespannen” worden genoemd. Het “ontspannen Systeem 1” is wat ik in mijn blog vaak de [Comfort Zone] (psychologische comfortzone) noem.
Sommige lezers zullen vragen: is het mogelijk om “Systeem 2” in te zetten en tegelijkertijd de “cognitieve belasting” te vermijden? Gelukkig is deze wens om alles te hebben inderdaad te vervullen! (Ik kom hierop terug bij de introductie van “Flow” aan het einde van dit artikel.)
◇Psychologisch experiment over [cognitieve belasting]
Een Israëlisch-Amerikaanse psycholoog voerde het beroemde “Stroop-effect”-experiment uit:
In het geval van [links], de kleur van elke ellips op volgorde noemen is [heel gemakkelijk] — alleen “Systeem 1” wordt ingezet.
In het geval van [rechts], de kleur van elk woord op volgorde noemen is [heel moeilijk] — omdat de “betekenis en kleur” van de woorden in conflict zijn, moet je “zelfbeheersing/wilskracht” inzetten om de instinctieve reactie van “Systeem 1” te [onderdrukken], terwijl je “Systeem 2” activeert om de gegeven regel te volgen. Dit veroorzaakt spanning en druk in het brein.

De bovengenoemde “cognitieve belasting” is bevestigd door MRI (magnetische resonantiebeeldvorming).

(Noot: de bovenstaande voorbeelden zijn afkomstig uit een artikel van de Stanford University over “neurowetenschappen”, bron hier.)
★[Misverstanden] over de “twee systemen”
(Na de publicatie van dit artikel merkte ik in discussies met lezers dat sommigen ambiguïteiten ontwikkelen bij de term “Systeem 1/Systeem 2” — vandaar dat ik dit hoofdstuk als aanvulling toevoeg.)
◇Misverstand 1: “Systeem 1 & Systeem 2” eenvoudigweg begrijpen als “emotioneel & rationeel”
Dit misverstand is wijdverbreid. Een van de redenen waarom destijds de term “Systeem 1” werd gekozen en [niet] “emotioneel systeem” of “XY-systeem” was precies om dit misverstand te vermijden. Om dezelfde reden kan men “Systeem 1 & Systeem 2” ook niet eenvoudigweg begrijpen als “intuïtief systeem & denksysteem”.
◇Misverstand 2: “Systeem 1 & Systeem 2” begrijpen als twee niveaus
Deze twee systemen zijn [geen] eenvoudige hiërarchische relatie. De relatie tussen de twee is veel complexer. Bovendien is de relatie tussen de twee nog nader psychologisch onderzoek.
◇Misverstand 3: “Systeem 1 & Systeem 2” begrijpen als een eenvoudige afhankelijkheidsrelatie, waarbij “Systeem 2 afhankelijk is van Systeem 1”
Er kan nog [niet] worden beweerd dat er een eenvoudige afhankelijkheidsrelatie tussen de twee bestaat.
◇Misverstand 4: “Systeem 1 & Systeem 2” begrijpen als twee delen van het brein
“Het functioneren van Systeem 1” en “het functioneren van Systeem 2” activeren in het brein verschillende gebieden (hersenschors). Dit brengt sommige lezers er gemakkelijk toe ten onrechte te denken dat deze twee systemen overeenkomen met twee fysieke gebieden in het brein.
Maar de werkelijkheid is niet zo eenvoudig. Het kan bijvoorbeeld zijn dat een bepaald gebied door beide systemen wordt gebruikt. Het kan zijn dat een bepaald gebied actiever is wanneer het ene systeem actief is, en minder actief wanneer het andere systeem actief is.
Vanwege dit soort misverstanden hebben sommige psychologen een andere terminologie aangenomen — “type-1-verwerkingsproces” en “type-2-verwerkingsproces”. Ik beschouw de laatste terminologie als preciezer. Maar omdat “Systeem 1 & Systeem 2” al wijdverbreid is, gebruik ik in dit artikel de oorspronkelijke terminologie.
★Het werkingsmechanisme van “Systeem 1”
◇“Systeem 1” werkt op basis van [patronen]
Laten we de eerder opgesomde “dingen die Systeem 1 kan doen” nog eens nalopen. Je zult merken dat al deze dingen in een bepaald [patroon] kunnen worden vastgelegd.
Om het [patroon] van “Systeem 1” te verduidelijken, nemen we de vermenigvuldiging opnieuw als voorbeeld.
De overgrote meerderheid kan binnen een seconde zeggen dat 3 × 3 = 9, maar de overgrote meerderheid [kan] binnen een seconde [niet] zeggen wat 19 × 21 = ? is.
Beide zijn vermenigvuldigingen — waarom zo’n groot verschil? Omdat 3 × 3 = 9 is opgenomen in de “tafels van vermenigvuldiging”. Die “tafels” zijn wat ik een [vast patroon] noem. Door dit “vaste patroon” kan een externe prikkel (invoer) direct een “overeenkomst” vinden in het patroon en dat als reactie van het brein (uitvoer) gebruiken.
De reden waarom een go-meester [onmiddellijk] kan herkennen dat “deze configuratie tot joseki X behoort” is vergelijkbaar. Door duizenden partijen en studies zijn de gewone joseki’s [vaste patronen] in hun geest geworden.
◇Aangeboren patronen (a priori) VS aangeleerde patronen (empirisch)
De patronen van “Systeem 1” zijn deels aangeboren (van geboorte af) en deels aangeleerd (door ervaring verworven).
Het eerder genoemde “herkennen van go-joseki’s” is duidelijk versterkt door latere training; terwijl “herkennen van gezichtsuitdrukkingen” aangeboren is — sommige pasgeborenen worden bijvoorbeeld emotioneel beïnvloed door de gezichtsuitdrukkingen van hun ouders.
Terzijde: op het filosofische gebied van de “kennistheorie” (epistemologie) wordt “aangeboren” ook “a priori” genoemd; “door ervaring verworven” wordt ook “empirisch” genoemd.
◇Waarom bestaan er [aangeboren patronen]? — De verklaring van de evolutionaire psychologie
Omdat de mensheid gedurende haar evolutie zeer lang in de primitieve samenleving heeft doorgebracht (van Australopithecus tot Homo sapiens beslaat elke fase “tienduizenden tot miljoenen jaren”), terwijl de geschiedenis van de menselijke beschaving heel kort is (slechts een paar duizend jaar). Een paar duizend jaar is [niet] voldoende om een significante evolutie van het brein te veroorzaken. Ons brein bevindt zich dus eigenlijk nog in het stadium van de primitieve samenleving.
Waarom is het brein zo goed in “gezichtsherkenning”? Omdat in de primitieve samenleving leden van dezelfde stam moesten samenwerken, terwijl er tussen verschillende stammen regelmatig conflicten optraden. Dus [snel beoordelen] of een gezicht “bekend of onbekend” is en of de uitdrukking “blij of boos” is, was een zeer belangrijke [overlevingsvaardigheid]. Mensen zonder deze vaardigheid hadden minder overlevingskansen (werden makkelijker geëlimineerd); mensen met deze vaardigheid hadden betere overlevingskansen (hun genen konden zich beter verspreiden).
Om dezelfde reden — in de primitieve samenleving was er [helemaal geen] behoefte aan “tweedelige vermenigvuldiging”, dus “Systeem 1” heeft deze vaardigheid gewoonweg [niet] ontwikkeld (geëvolueerd).
Verdere lectuur: «Evolutionaire psychologie — de nieuwe wetenschap van de geest»
◇Welke [cognitieve vertekeningen] kan “Systeem 1” veroorzaken?
Thinking, Fast and Slow bespreekt vele cognitieve vertekeningen veroorzaakt door “Systeem 1”. Ik selecteer er een aantal:
Wat je ziet is alles wat er is Wat je “met eigen ogen hebt gezien” laat makkelijker een diepe en duurzame indruk achter; wat je “[niet] met eigen ogen hebt gezien” wordt (vergeleken daarmee) makkelijker genegeerd.
Overgeneralisatie Er wordt meer gewicht toegekend aan [individuele gevallen] (vooral gevallen die je in je eigen omgeving hebt waargenomen), [statistieken] worden makkelijker genegeerd. Omdat “statistieken” te abstract zijn, terwijl individuele gevallen [in je eigen omgeving] worden versterkt door het [wat je ziet is alles wat er is]-effect.
Haloeffect Dit effect is relatief bekend.
Prospect-theorie De perceptie van [veranderingen] is scherper dan die van toestanden. (Denk aan het verhaal van de kikker in heet water.)
Verliesaversie De pijn van het verliezen van iets overtreft bij lange na de vreugde van het verkrijgen van hetzelfde.
Verkeerde kansinschatting “Systeem 1” is extreem [slecht] in het verwerken van kansen. Vaak [overschat] het de kansen van [optimistische] gebeurtenissen en [onderschat] het die van [pessimistische] gebeurtenissen. Terzijde: dit is ook een van de redenen waarom programmeurs de neiging hebben om te optimistisch te zijn in hun schattingen van projecttijdlijnen.
Ankereffect De meeste mensen zijn [niet] bekend met dit effect. Ik zal het zo meteen met een voorbeeld illustreren.
Valse causaliteit “Systeem 1” probeert altijd causale verbanden te vinden tussen niet-gerelateerde dingen. Complottheorieën zijn bijvoorbeeld nauw verbonden met deze redenatiefout.
(Uiteraard is wat hierboven is opgesomd slechts een klein deel.)
◇Verdere lectuur
Cognitieve vertekeningen worden vaak gebruikt voor [hersenspoeling]. Gerelateerde informatieberichten:
- «Logische drogredenen ontmaskeren — met “vijftig-cent-leger”-uitspraken als tegenvoorbeeld»
- «Effectievere hersenspoeling dan “bedrog” — mentale controle gebaseerd op [dubbeldenken]»
- «Sluwere hersenspoeling dan “bedrog” — manipulatie met [echte gegevens]»
- «Over hersenspoeling en gehersenspoelde mensen — analyse van de “oorsprong van het gehersenspoelde denken” en het “ontwaken van het gehersenspoelde denken”»
- «Hoe internet te gebruiken voor “anti-hersenspoeling” en “politieke verlichting” — persoonlijke ervaringen»
In mijn cloudstorage heb ik ook «De kunst van het helder denken (deel 1), De kunst van het verstandig handelen (deel 2)» gedeeld, waarin veel redeneerfouten zijn samengebracht (Engelse originele titel: The Art of Thinking Clearly).
★Het werkingsmechanisme van “Systeem 2”
Het onderzoek naar “Systeem 2” is nog onvoldoende, en veel van zijn interne werkingsmechanismen zijn nog [niet] volledig opgehelderd. Daarom geef ik in dit hoofdstuk slechts een beknopt overzicht van enkele belangrijke en (in wetenschappelijk onderzoek) relatief vaststaande zaken.
◇“Systeem 2” heeft ernstige [luiheid]
Voor dit argument citeer ik direct wat Kahneman zei in Thinking, Fast and Slow:
De typische eigenschap van Systeem 2 is dat al zijn activiteiten moeite vereisen, maar het is zelf lui. Buiten de noodzakelijke inspanning is het niet bereid meer te doen, zelfs niet een beetje.
◇Waarom die ernstige [luiheid]?
In de loop van de lange primitieve samenleving heeft de mensheid jagen, verzamelen en landbouw meegemaakt. Bij jagen en verzamelen was er ernstig voedseltekort; met de opkomst van de landbouw verbeterde de voedselsituatie enigszins, maar was nog lang niet voldoende. En “Systeem 2” is een grote [energieverbruiker]. Zo ontstond een scherpe tegenstelling tussen “voedseltekort” en “energieverbruik door Systeem 2”. De oplossing omvatte het volgende:
- Veelvoorkomende taken worden zoveel mogelijk uitgevoerd door “Systeem 1”
- Zelfs als een taak niet door “Systeem 1” kan worden beheerd en “Systeem 2” moet worden ingezet, moet “Systeem 2” [zuinig worden gebruikt]
◇Intelligentiefactor VS rationaliteitsfactor
De psycholoog Keith Stanovich verdiepte zijn studie van [Systeem 2] in zijn werk Rationality and Reflective Mind (Rationaliteit en reflectieve geest). Hij is van mening dat “Systeem 2” [twee soorten denkvermogen] bevat — ik noem ze “intelligentiefactor” en “rationaliteitsfactor”.
Wat de “intelligentiefactor” inhoudt
Dit verwijst naar het vermogen om complexe berekeningen uit te voeren (het woord “berekeningen” hier is breed bedoeld — [niet alleen] wiskundige berekeningen, maar ook: redeneren, analyseren, inductie…).
Wat de “rationaliteitsfactor” inhoudt
Anders gezegd verwijst dit naar: de [mate van ijver] van “Systeem 2”. Volgens de theorie van Stanovich — als het rationaliteitsniveau van “Systeem 2” [zwak] is, worden bij het oplossen van problemen makkelijker [intuïtieve] antwoorden geaccepteerd; omgekeerd, als het rationaliteitsniveau van “Systeem 2” [sterk] is, zal men zelfs na het vinden van een [intuïtief] antwoord nog eens overgaan tot [bevestiging en reflectie].
Hieronder een klassiek voorbeeld uit Hoofdstuk 3 van Thinking, Fast and Slow:
Het volgende is een relatief eenvoudig raadsel. Probeer het niet te analyseren, maar antwoord intuïtief:
Een racket en een bal kosten samen $1,10. Het racket kost $1 meer dan de bal. Hoeveel kost de bal?
Onmiddellijk komt er een getal in je op — natuurlijk 10 (d.w.z. 10 cent). Wat dit eenvoudige raadsel zo bijzonder maakt, is dat het een intuïtief, aantrekkelijk maar onjuist antwoord uitlokt. Als je berekent, zul je merken: als de bal 10 cent kost, zou het totaal $1,20 zijn (bal 10 cent, racket $1,10), niet $1,10. Het juiste antwoord is 5 cent. We kunnen aannemen dat: ook degenen die uiteindelijk het juiste antwoord gaven aan het foute antwoord hebben gedacht — ze zijn er alleen in geslaagd de verleiding van de intuïtie te weerstaan en het juiste antwoord te geven.
…Tienduizenden studenten hebben dit racket-en-bal-probleem beantwoord, en de resultaten zijn verrassend. Aan Harvard, MIT en Princeton gaf meer dan 50% van de studenten het foute intuïtieve antwoord. Aan universiteiten met iets minder prestige gaf meer dan 80% van de studenten het antwoord zonder het te controleren.
…Dit beschamende fout had kunnen worden vermeden met een klein beetje meer nadenken. De mensen die 10 cent antwoordden, denken duidelijk niet graag na, terwijl degenen die het juiste antwoord gaven duidelijk geestelijk actiever zijn.
◇Samenvatting
Wat ik wil benadrukken is — het vermijden van cognitieve vertekeningen heeft als een van de sleutelfactoren de [mate van rationaliteit] (ijver) van “Systeem 2”.
Natuurlijk is “kennis over cognitieve vertekeningen” ook heel belangrijk. Maar de meeste mensen, zelfs als ze deze kennis volledig beheersen, vallen nog steeds in de bijbehorende denkvalstrikken. Waarom? Omdat de meeste mensen, zelfs als ze cognitieve vertekeningen goed kennen, de [mate van rationaliteit] (ijver) van “Systeem 2” [niet] significant kunnen verbeteren.
Hoe kan men dan de [mate van rationaliteit] (ijver) van “Systeem 2” verbeteren? In de laatste drie hoofdstukken van dit artikel zal ik enkele persoonlijke ervaringen delen.
★Waarom is het zo moeilijk [Systeem 2] te gebruiken?
Omdat “Systeem 1” reageert op basis van [vaste patronen], [heeft] het functioneren van “Systeem 1” [geen recht] om “onafhankelijk denken” te worden genoemd. Met andere woorden, alleen wanneer je “Systeem 2” gebruikt om problemen op te lossen, kun je spreken van [onafhankelijk denken].
◇De [verslavende aard] van de “Comfort Zone”
Het functioneren van “Systeem 1” is [ontspannen]. Wanneer in je brein alleen “Systeem 1” actief is, bevind je je in de [Comfort Zone].
De “Comfort Zone” heeft een zekere [verslavende aard] — hoe langer je erin verblijft, hoe moeilijker het is om eruit te komen; en omgekeerd.
Dus de “Comfort Zone” veroorzaakt een [Mattheüs-effect] (dit effect staat in de volksmond bekend als “polarisatie”) — hoe vaker iemand nadenkt, hoe beter hij nadenkt; hoe minder iemand nadenkt, hoe moeilijker het nadenken hem valt.
◇Het kortsluitingsprincipe — “Systeem 2” wordt direct omzeild
Het “kortsluitingsprincipe” wordt soms ook “het principe van de minste moeite” genoemd (het wordt ook vermeld in Thinking, Fast and Slow). Het houdt in: als een taak door “Systeem 1” kan worden afgehandeld, wordt “Systeem 2” niet meer ingeschakeld.
Waarom bestaat dit “kortsluitingsprincipe”?
- Factor van [snelheid]: “Systeem 2” is te traag. Omdat “Systeem 1” de taak al heeft afgehandeld, acht het brein het niet nodig “Systeem 2” in te zetten.
- Factor van [energiebesparing]: “Systeem 1” is [on]bewust — het vereist geen “aandacht/zelfbeheersing”. “Systeem 2” vereist echter “aandacht/zelfbeheersing”, wat het energieverbruik aanzienlijk verhoogt.
Het “kortsluitingsprincipe” kan verklaren waarom het zo moeilijk is van vooroordelen af te komen. Wanneer je een [diep geworteld] vooroordeel hebt ontwikkeld, betekent dit gewoonlijk dat dit vooroordeel een vast patroon in “Systeem 1” is geworden. Als de informatie die je ontvangt overeenkomt met dit patroon, wordt ze direct verwerkt door “Systeem 1” (waarbij “Systeem 2” wordt omzeild).
◇De [misleidende] invloed van “Systeem 1” op “Systeem 2”
Op dit aspect gebruik ik het [ankereffect] als voorbeeld. Dit effect houdt in: wanneer je over een probleem nadenkt, neem je willekeurig iets uit de omgeving (mogelijk iets volledig irelevants) als referentiepunt (het “anker”).
Hieronder een psychologisch experiment:
Twee groepen deelnemers (A en B) vulden een vragenlijst in. De vragenlijst bevatte een reeks historische figuren, en de deelnemers moesten schatten op welke leeftijd deze figuren waren gestorven. Op de stoelen van “Groep A” stond een willekeurig getal (ongeveer honderden of duizenden — duidelijk niet gerelateerd aan leeftijd); op de stoelen van “Groep B” stond geen getal.
De resultaten toonden dat de leeftijdsschattingen van “Groep A” significant hoger waren dan die van “Groep B”. Na de test werden de deelnemers van “Groep A” ondervraagd, en een aanzienlijk deel van hen had [niet] gemerkt dat er een getal op hun stoel stond.
Uit dit experiment blijkt: de informatie die “Systeem 1” onbewust (instinctief) heeft verzameld, beïnvloedde ook “Systeem 2”.
Als je denkt dat het ankereffect alleen optreedt in domeinen die je vreemd zijn, onderschat je zijn invloed. Een ander experiment koos als deelnemers langjarige professionals uit de vastgoedsector, en vroeg hen een onroerend goed te waarderen. Evenzo werden ze in twee groepen verdeeld, en een soortgelijk “ankereffect” werd waargenomen.
Dat wil zeggen: zelfs in domeinen waarmee je heel vertrouwd bent, kun je worden misleid door het ankereffect.
◇Omgevingsstorende factoren
“Omgevingsstoringen” onderbreken de gedachtegang. Wat ik wil benadrukken is dat “omgevingsstoringen” bij verschillende soorten mentale activiteiten een ander destructief effect hebben!
De technologiegoeroe Paul Graham noemde in Hackers and Painters de verschillende toleranties voor onderbrekingen in verschillende beroepen:
Verschillende werkzaamheden hebben verschillende eisen voor “niet gestoord worden”. Proeflezers kunnen elke 15 minuten worden onderbroken zonder veel verlies aan efficiëntie. Maar programmeurs hebben zeer lange periodes van “niet gestoord worden” nodig — soms heb je een uur nodig om een probleem in je hoofd te ontwarren. Dus als HR plotseling belt om een formulier in te vullen, leidt dat tot enorme kostenverliezen.
Dat is ook waarom programmeurs je boos aanstaren wanneer je hen onderbreekt en ze van hun scherm weg laat kijken om een vraag te beantwoorden. De zorgvuldig opgebouwde logische structuur in hun hoofd stort in één klap in.
Verdere lectuur: «Peopleware — Productive Projects and Teams»
◇Tijdsfactor
Sommige complexe mentale activiteiten vereisen dat je gedurende een vrij lange periode volhoudt. Als je tijd [gefragmenteerd] is, is het moeilijk om in die toestand te komen.
Dat is ook de reden waarom veel programmeurs nachtbrakers zijn. Want in de stilte van de nacht zijn er weinig onderbrekingen, en ze kunnen zich urenlang geconcentreerd op het programmeren richten.
★Hoe het denkvermogen te verbeteren — Het belang van [oefening]
De mate van ijver van “Systeem 2” kan worden getraind — net als een “spier”. Hoe vaker je “Systeem 2” inzet om na te denken (vooral voor complex denken), hoe actiever “Systeem 2” wordt.
◇Voorbeeld — Keuze van [inhoud] van lezen
Amusementsinhoud vereist normaal gesproken geen inzet van “Systeem 2” — dat is ook de reden voor de term “amusement”. Af en toe amusementsinhoud lezen is geen probleem; maar als je een groot deel van je vrije tijd besteedt aan het lezen van amusementsinhoud, is dat schadelijk voor je “denkvermogen” — denk terug aan de eerder genoemde [verslavende aard] van de “Comfort Zone”.
Om regelmatig je denkvermogen te trainen, moet je meer [hersenkraker]-inhoud lezen.
Ik raad sterk aan: veel contact met en leren in [verschillende domeinen]. Dit kan worden omschreven als [één steen, meerdere vogels] — de voordelen omvatten minstens:
- Nieuwe domeinen leren vereist per definitie het inzetten van “Systeem 2” — dit traint het denkvermogen.
- Vergroot je kennisbasis.
- Als je de [juiste] domeinen kiest om te leren, kun je ook je [persoonlijke concurrentievermogen] versterken.
- Hoe meer nieuwe domeinen je leert, hoe makkelijker je [leertechnieken] beheerst; in de toekomst zal het leren van andere nieuwe domeinen nog efficiënter zijn. (Dit is een soort [positieve feedbacklus].)
◇Voorbeeld — Keuze van [methode] van lezen
In «Hoe een boek te lezen» (How to Read a Book) worden “4 niveaus” van lezen vermeld, [van laag naar hoog]: basislezen, inspecterend lezen, analytisch lezen, synoptisch lezen.
Deze 4 niveaus hebben afhankelijkheidsrelaties — “latere niveaus” zijn afhankelijk van “eerdere niveaus”. Ik raad aan meer op de [laatste 2 niveaus] te oefenen — “analytisch lezen” en “synoptisch lezen”. Want de laatste twee niveaus zetten “Systeem 2” meer in en zijn ook bevorderlijker voor je leerproces.
◇Voorbeeld — [Zwak] kritisch denken
Mensen die niet graag nadenken hebben een kenmerk: telkens wanneer ze meningen/opvattingen/theorieën horen die in strijd zijn met de hunne, negeren ze die direct.
Als je je denkvermogen (vooral dat van “Systeem 2”) wilt verbeteren, wanneer je meningen/opvattingen/theorieën hoort die in strijd zijn met de jouwe, zou je [zorgvuldig moeten nadenken] of de andere partij bepaalde drogredenen bevat. Bij het zoeken naar drogredenen van de andere partij, wees er niet tevreden mee slechts [één] drogreden te vinden — streef ernaar [alle] drogredenen te vinden.
In de theorie van het kritisch denken wordt dit “[zwak] kritisch denken” genoemd.
◇Voorbeeld — [Sterk] kritisch denken
Wanneer je meningen/opvattingen/theorieën hoort die in strijd zijn met de jouwe, en je het “zwakke kritisch denken” hebt voltooid, zou je jezelf nog eens moeten afvragen: is het mogelijk dat de andere partij gelijk heeft en ik ongelijk heb?
“Kritisch denken ten opzichte van [jezelf]” wordt “[sterk] kritisch denken” genoemd. Dit bereiken is [heel moeilijk] — want de meeste mensen [willen zichzelf niet in twijfel trekken en nadenken over zichzelf].
Maar als je dit niveau bereikt, zijn de voordelen duidelijk — je kunt meer van je eigen zwakheden en tekortkomingen elimineren.
◇Verdere lectuur
Over “kritisch denken” kun je «De juiste vragen leren stellen — een gids voor kritisch denken» (Asking the Right Questions: A Guide to Critical Thinking) raadplegen.
Over “leren in nieuwe domeinen” en “het uitbreiden van de kennisbasis” kun je «Hoe je kennisstructuur te verbeteren» raadplegen.
★Hoe het denkvermogen te verbeteren — Het belang van [media]
In het huidige internettijdperk kennen veel mensen “het belang van informatie”. Helaas negeert de meeste mensen “het belang van [media]”.
◇Het medium is de boodschap
De communicatiewetenschapper Marshall McLuhan, met zijn hoofdwerk «Understanding Media: The Extensions of Man» (De media begrijpen — De verlengstukken van de mens), schreef een [baanbrekend] klassiek werk op het gebied van de communicatiewetenschap. De doorgaande kernstelling van dit boek is [Het medium is de boodschap] (The medium is the message).
Vóór McLuhan richtten communicatiewetenschappers zich alleen op de effecten van de [inhoud] van media op het publiek; McLuhan wees als eerste op het feit dat de [vorm] van het medium zeer belangrijk is (misschien zelfs belangrijker dan de inhoud).
Over “het belang van de [vorm] van media” wil ik bijzonder benadrukken:
Sommige [vormen] van media bevorderen je denken; andere [vormen] van media remmen je denken.
◇Wat zijn de nadelen van [passieve] mediavormen?
Stel dat hetzelfde boek in twee [vormen] wordt aangeboden — de ene als “papieren boek of e-boek”; de andere als “luisterboek”.
Bij [visueel lezen] ben je [actief]. Wanneer je begripsproblemen tegenkomt, of wanneer je verder wilt nadenken, kun je je leessnelheid aanpassen.
Bij het gebruik van [luisterboeken] ben je [passief]. Om het leestempo bij te houden, [onderdrukt] het brein het opstarten van “Systeem 2” (zoals eerder vermeld, start het relatief langzaam op). Dus met de mediavorm [luisterboeken] is het moeilijk om tijdens het “luisteren” [diepgaand] na te denken.
Sommige lezers zullen waarschijnlijk tegenwerpen: bij het luisteren naar “luisterboeken” kun je ook op de “pauzeknop” drukken. Mijn uitleg:
- De snelheid van informatieverwerking varieert van persoon tot persoon. Zelfs dezelfde persoon verwerkt verschillende inhoud met verschillende snelheden. Dit snelheidsverschil kan [niet] worden opgelost met de “pauzeknop”.
- Als je voortdurend waakzaam blijft en klaar staat om op elk moment op de “pauzeknop” te drukken, heb je al een deel van je aandacht verdeeld. Ik benadruk nogmaals: “zelfbeheersing/wilskracht” is een [kostbare hulpbron] (vooral wanneer je complex denken nodig hebt).
Na de “luisterboeken” bespreek ik “video’s” — de mediavorm [video] is vergelijkbaar met [luisterboeken] — bij het bekijken van video’s ben je ook in een [passieve] toestand. Naast de nadelen door [passiviteit] heeft de mediavorm “video” nog vele andere nadelen — voor details, zie «Waarom kijk ik zelden video’s? — Over de verschillen tussen “video” en “tekst” vanuit de cognitieve psychologie».
◇Wat zijn de nadelen van [gefragmenteerde] mediavormen?
Na de nadelen van de [passieve cognitie] bespreek ik de nadelen van de [fragmentatie]. Dit nadeel is bijzonder duidelijk op sociale netwerken (SNS).
Wanneer je gefragmenteerde informatie leest, springt je aandacht voortdurend van de ene informatie naar de andere. Dit soort leesgewoonte verzwakt je vermogen om [aandacht vast te houden]. Op de lange duur kan dit leiden tot “leesprobleem” — omdat je de aandacht niet lang kunt vasthouden, is het moeilijk om [lange] inhoud te lezen (vooral lange en complexe inhoud).
Verdere lectuur: «Is het “traditionele blog” verouderd? — Over de voor- en nadelen van verschillende mediavormen»
◇Waarom zijn [boeken] een betere mediavorm?
Wanneer ik zeg “boeken zijn het betere”, bedoel ik de [vorm] van het medium boek, niet de “inhoud”. De cognitieve voordelen van boeken omvatten [minstens] de volgende punten:
1. Activiteit
Lezers kunnen de leessnelheid vrij beheersen, “Systeem 2” volledig activeren voor diepgaand denken.
2. Systematiek
Wanneer je een nieuw domein wilt beheersen, moet je een [systematisch] begrip hebben van de kennis in dat domein. Boeken zijn duidelijk superieur aan andere mediavormen. Hoe complexer het domein, hoe duidelijker het voordeel van boeken in [systematiek].
3. Diepgang
Sommige onderwerpen hebben een zekere diepte/complexiteit, en het is moeilijk om ze afdoende te bespreken met een korte tekst. Microblogs hebben tekenlimieten, blogposts hebben impliciete tekenlimieten, forums en Q&A-websites eveneens. Vergeleken met deze mediavormen hebben boeken [helemaal geen] tekenlimiet.
★Hoe het denkvermogen te verbeteren — Het belang van [interesses]
Er is een gezegde: interesse is de beste leraar. In het laatste hoofdstuk van dit artikel wil ik praten over de rol van “interesses” bij het verbeteren van het denkvermogen.
◇Wat is “interesse”?
Er zijn veel verschillende opvattingen (zelfs misverstanden) over het woord “interesse”. Ik raad aan eerst «Wat is een [echte] hobby? En wat zijn de voordelen ervan?» te lezen.
◇Van “interesse” naar Dopamine
Eerder noemde ik de “cognitieve belasting”. Deze belasting verbruikt de “zelfbeheersing/wilskracht”. (Ik benadruk voor de N-de keer: “zelfbeheersing/wilskracht” is een [kostbare hulpbron].)
Het voordeel van interesses is: wanneer je een activiteit uitvoert die je interesseert, ervaar je een bepaald [plezier] (dit plezier komt van de neurotransmitter [Dopamine] die het brein afscheidt). “Het plezier van Dopamine” helpt de spanning en psychologische druk door de cognitieve belasting te compenseren. Zo wordt je kostbare hulpbron gespaard.
Wanneer moet je dan de kostbare hulpbron “zelfbeheersing/wilskracht” inzetten?
- [Eenvoudige] dingen (die geen complex denken vereisen en al door “Systeem 1” worden afgehandeld), verbruiken op zichzelf al weinig “zelfbeheersing/wilskracht”;
- [Onbelangrijke] dingen zijn het niet waard om deze hulpbron te gebruiken;
- [Belangrijke] dingen die [complex denken] vereisen, kunnen in twee categorieën worden verdeeld: ten eerste “dingen die je interesseren”; ten tweede “dingen die je niet interesseren”.
Om het effect van “zelfbeheersing/wilskracht” te maximaliseren, gebruik je deze hulpbron alleen voor de [tweede categorie]; voor de eerste categorie laat je “Dopamine” je helpen de druk door de “cognitieve belasting” te compenseren.
◇Van “interesse” naar Flow
Eenvoudig gezegd verwijst “Flow” naar: bij het uitvoeren van een activiteit de staat van [zelfvergetelheid] (volledig opgaan) bereiken.
Het [voordeel] van Flow is: wanneer je je in deze toestand bevindt, is er [geen] cognitieve belasting, en heb je ook een buitengewoon prettige ervaring (hoog gevoel van opwinding en voldoening).
In oude boeddhistische of yoga-praktijken waren er vergelijkbare beschrijvingen. De moderne psychologie heeft dit fenomeen al bestudeerd. De term “Flow” is afkomstig van de psycholoog Mihaly Csikszentmihalyi — hij is de autoriteit in het onderzoek naar dit fenomeen.
Mihaly Csikszentmihalyi stelde het volgende [model “vaardigheden-uitdagingen”] voor: wanneer je een [hoog vaardigheidsniveau] in een domein hebt bereikt, en je tegelijkertijd geconfronteerd wordt met [moeilijke taken] in dat domein, is er een [mogelijkheid] om de “Flow-toestand” te bereiken (hier spreek ik van “mogelijkheid” en niet van “noodzakelijkheid”).
(Op deze plek in het origineel staat een figuur van het Flow-model “vaardigheden-uitdagingen” uit het Wikipedia-artikel over “Flow”.)
Wat ik wil benadrukken is — de relatie tussen “Flow” en interesse. Hoe groter je interesse in een domein, hoe waarschijnlijker het is dat je tegelijkertijd een hoog niveau bereikt op beide dimensies van het bovenstaande model. Zonder interesse kan men misschien ook de Flow-toestand bereiken, maar ik denk dat dit [minder] waarschijnlijk is.
Verdere lectuur (alle van de auteur Mihaly Csikszentmihalyi):
- «Flow — De psychologie van de optimale ervaring» (Flow: The Psychology of Optimal Experience)
- «Flow vinden — Optimale ervaringen in het dagelijks leven» (Finding Flow: The Psychology of Engagement with Everyday Life)
◇De [positieve feedbacklus] door “interesse”
De twee vorige paragrafen noemden respectievelijk “Dopamine” en “Flow”. Beide helpen [cognitieve belasting te elimineren].
Nadat deze belasting is geëlimineerd, is het (in domeinen die je interesseren) makkelijker om [langdurig] en [complex] te denken. Daardoor verbetert je vermogen in dat domein significanter. Hierdoor wordt je interesse in dat domein verder versterkt (wat dan meer “Flow” en Dopamine brengt).
Dat is de [positieve feedbacklus] waar ik het over heb.
Gerelateerde posts op mijn blog (vereisen VPN):
- «Leren en leven — Inzichten na 700 blogposts»
- «Tijd en leven — Gedachten bij het betreden van de jaren 20 van deze eeuw»
- «Hoe je kennisstructuur te verbeteren»
- «Kritiek op succesboekjes — een beknopte uiteenzetting van hun schade en drogredenen»
- «Wat is een [echte] hobby? En wat zijn de voordelen ervan?»
- «Waarom gebruik ik Weibo zelden? — Tips voor tijdsbeheer»
- «Waarom kijk ik zelden video’s? — Over de verschillen tussen “video” en “tekst” vanuit de cognitieve psychologie»
- «Is het “traditionele blog” verouderd? — Over de voor- en nadelen van verschillende mediavormen»
- «Logische drogredenen ontmaskeren — met “vijftig-cent-leger”-uitspraken als tegenvoorbeeld»
- «Effectievere hersenspoeling dan “bedrog” — mentale controle gebaseerd op [dubbeldenken]»
- «Sluwere hersenspoeling dan “bedrog” — manipulatie met [echte gegevens]»
- «Over hersenspoeling en gehersenspoelde mensen — analyse van de “oorsprong van het gehersenspoelde denken” en het “ontwaken van het gehersenspoelde denken”»
- «Hoe internet te gebruiken voor “anti-hersenspoeling” en “politieke verlichting” — persoonlijke ervaringen»
- «Denkfouten: van de “verzonken-kosten-drogreden” tot “verliesaversie”»
- «Beurscommentaar: Waarom verliezen de meeste kleine beleggers onvermijdelijk geld? — Analyse vanuit psychologisch perspectief»
- «Cognitieve fouten door het haloeffect»
- «Over de redenen voor de populariteit van [complottheorieën] en hun nadelen»